Haritalar ile Kürdistan

Tarihçi Nasruddewle Mardux, kavram olarak Kürdistan’ın coğrafi, demografik ve politik kullanım ve tanımlanma süreçlerini tarihi bir perspektiften inceliyor. Mardux, arşiv araştırmasında pek çok tarihi kaynağa başvuruyor. Bu kaynakların başında ise haritalar geliyor.

Haritalar, sadece insanlık açısından yol açtıkları lojistik sonuçlar nedeniyle değil aynı zamanda, düşünme ve anlama süreçlerimizi de etkilediği için önemli. Örneğin Benedict Anderson, haritanın ulus-devletin inşasındaki kilit rolünü anlatır “Hayali Cemaatler” başlıklı eserinde. Diğer taraftan, harita ile hayal arasındaki ilişkinin içerdiği tehdidi de, harita ve Kürdistan kelimelerinin aynı cümle içinde kullanılmasının yol açtığı hezeyandan biliyoruz zaten. Oysa, ne toprağa meşruiyet, ne de hayale ilham için haritaya gerek vardır…

Bu kısa not ile birlikte, aşağıda sizlere Kürdistan haritalarından kronolojik sıralı bir galeri hazırladık. Bu galerideki görselleri, tarihçi Mardux’un araştırmasından edindik. Aşağıdaki görselleri bizimle paylaştığı için kendisine teşekkür ederiz.


İbn Hevqal’in (ö.988) 977 tarihli Suretü’l-Arz/Dünyanın Yüzü isimli eserinde Azerbaycan-Van-Hemedan üçgeninde Mesayüfu’l-Ekrad we Meşatîhim/Kürdlerin Yaylak ve Kışlakları haritası. İstinsah:16. yüzyıl. ss:62. BNF Gallica, Arabe 2214.

Marco Polo (1254-1324) 13.yüzyılda yazdığı Seyahatname’sinden yararlanılarak 1774 yılında Londra’da yayınlanan haritada Churdistan/Kürdistan.

Zekeriyya Qazwînî’nin (1203-1283) Acaibü’l-Mahlukat isimli eserinin 973/1565-6 tarihli yazma bir nüshasında yer alan Dünya haritasında Kurdıstan.

Hamdullah Müstevffî Qazwînî’nin (1281-1340?) 740/1340 yılında yazdığı Nüzhetü’l-Qulûb isimli eserinin Almanya Orientalische Handschriften Digital’de yer alan yazma nüshasındaki haritada Kurdistan. https://bit.ly/3hRx895

Joan Martines’in (1556-1590) 1587 tarihli İspanyolca Atlası’nda yer alan haritada Van dolaylarında Curdi/Kürtler ve Botan, Baban, Bitlis, Erdelan gibi büyük Kürd mirlikleri/hükümetleri.

Giovanni Tommaso Minadoi’nin (1545-1618) 1594 tarihli Historia della guerra fra Turchi, et Persiani isimli eserinde yer alan haritada Malatya dolaylarında Curdi pop/Kürt Nüfusu/Bölgesi.

John Speed’in 1626 tarihli haritasında Malatya civarında Popul Curdi/Kürd Bölgesi.

Curdi Pop/Kürd Nüfusu-Bölgesi / Kaynak: Carte de la région comprise entre la côte de Syrie et Palestine, et le golfe Persique. 1550-1600.

Gelibolulu Mustafa Âlî’nin (1541-1600) Dünya Haritası‘ında Kurdıstân (ﻛﺮﺪﺴﺘﺎﻦ).

İlk defa 1682 yılında yayınlanan ancak daha sonraları renklendirilerek birkaç kez basımı yapılan Curdistan Diarbeck/Kurdistan Diyarbakır Haritası (Osmanlı Kürdistan’ı), De L’asia, Figure CIII., pp:237.

Allain Manesson Mallet’in (1630?-1706?) Description de l’univers (1683, Fransızca, V:2, pp:163.) isimli eserinde İran Curdistan/Kurdistan’ı.

J. Arrowsmith tarafından 1834 yılında hazırlanan haritada İran Xorasan’da Koordish Colonies/Kürt Kolinisi.

1803 yılında Mahmud Raif Efendi tarafından İstanbul’da Tabhane-yi Hümayun matbaasında basımı yapılan Osmanlıca Cedîd Atlas Tercümesi’nde Devleti Aliye’nin Asya Tarafında Olan Memaliki isimli haritalarda Van dolaylarında yer verilen Kurdıstân (ﻛﺮﺪﺴﺘﺎﻦ). Harita 1.

1867? yılında İstanbul’da Arapça olarak hazırlanan Osmanlı Devleti haritasında Van’ın aşağısında Kurdıstân (ﻛﺮﺪﺴﺘﺎﻦ).

Ahmed Reşîd’in Haritalı ve Resimli Mükemmel Tarih-i Osmanî (Dersaadet, 1328/1911) isimli eserinde Kurdistan (ss:10).

1929 tarihli Asie Politique Avec la Letrre haritasında Van Gölü dolaylarında Kurdıstân (ﻛﺮﺪﺴﺘﺎﻦ).